Мақолаи Сафири Федератсияи Русия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон С.В. Григорйев таҳти унвони «Муносибатҳои Русияву Тоҷикистон дар марҳилаи муосир», ки дар маҷмуаи корҳои илмии «Тоҷикистоншиносӣ» (асарҳои Институти таҳқиқоти пасошӯравӣ ва байниминтақавӣ, шумораи VIII, Москва, соли 2025) ба табъ расидааст.
Тезисҳои калидӣ
Дар бораи заминаҳои таърихии ҳамкорӣ
● Муносибатҳои Русияву Тоҷикистон бар пояи заминаҳои мустаҳками таърихӣ, фарҳангӣ ва маънавӣ, робитаҳои зичи инсонӣ ва эҳтироми мутақобил ташаккул ёфтаанд.
● Дар даврони шӯравӣ Тоҷикистон роҳи рушди васеи иҷтимоию иқтисодиро тай намуд, ки он заминаи давлатдории муосирро фароҳам овард.
● Русия саҳми бузурги халқи тоҷикро дар пирӯзӣ дар Ҷанги Бузурги Ватанӣ ва арҷгузории самимона ба ҳифзи хотираи умумии таърихӣ қадр менамояд.
Дар бораи ташаккули шарикии стратегӣ ва ҳампаймонӣ
● Ба истиқболи 35-солагии барқарор гардидани муносибатҳои дипломатӣ (соли 2027) кишварҳо бо дастовардҳои назаррас, заминаи мукаммали шартномавию ҳуқуқӣ ва механизмҳои устувори ҳамкорӣ расиданд.
● Зиёда аз 200 созишномаи байнидавлатӣ ва байниҳукуматӣ соҳаҳои калидии ҳамкориро фаро мегиранд.
● Нақши муҳимро муносибатҳои эътимоднок ва воқеан бародаронаи роҳбарони Русия ва Тоҷикистон мебозанд.
Дар бораи ҳамкории бисёрҷониба ва амнияти минтақавӣ
● Раёсати Тоҷикистон дар Иттиҳоди Давлатҳои Мустақил ба таҳкими равандҳои ҳамгироӣ дар фазои Евразия мусоидат менамояд.
● Москва ва Душанбе наздикии мавқеъҳоро нишон дода, дар доираи Созмони Милали Муттаҳид, ИДМ, СААД ва СҲШ ҳамкории самаранок доранд.
● Пойгоҳи ҳарбии 201-уми Русия, машқҳои муштараки ҳарбӣ ва барномаҳои навсозии Қувваҳои Мусаллаҳи Тоҷикистон ҳамчун омилҳои калидии субот ва амният дар Осиёи Марказӣ боқӣ мемонанд.
Дар бораи иқтисод, сармоягузорӣ ва робитаҳои байниминтақавӣ
● Русия яке аз шарикони асосии тиҷоратии Тоҷикистон ба шумор меравад; ҳаҷми гардиши мол дар соли 2024 ба наздикии 2 миллиард доллар расид.
● Ҳаҷми сармоягузориҳои ҷамъшудаи Русия аз 1,6 миллиард доллар зиёд буда, дар ҷумҳурӣ 339 корхона бо иштироки сармояи русӣ фаъолият доранд.
● Зиёда аз 70 субъекти Федератсияи Русия бо минтақаҳои Тоҷикистон робитаҳои мустақими тиҷоративу иқтисодӣ барқарор намудаанд.
Дар бораи ҳамкории гуманитарӣ ва соҳаи маориф
● Маорифи Русия унсури муҳими ҳамкории гуманитарӣ боқӣ мемонад: дар донишгоҳҳои Русия беш аз 31 ҳазор донишҷӯи тоҷик таҳсил мекунанд, квотаи таҳсил то 1000 ҷой зиёд гардидааст.
● Дар Тоҷикистон филиалҳои донишгоҳҳои Русия ва панҷ мактаб бо барномаҳои таълимии Русия фаъолият доранд.
● Лоиҳаҳои бузурги гуманитарӣ амалӣ мегарданд, аз ҷумла сохтмони Марказ барои кӯдакони болаёқат ва бинои нави Театри драмавии русии ба номи В. Маяковский.
Хулоса
Муносибатҳои Русияву Тоҷикистон намунаи шарикии устувори стратегӣ буда, яке аз омилҳои муҳими субот ва рушди устувор дар Осиёи Марказӣ ва умуман дар фазои Авруосиё маҳсуб меёбанд.
