• 12:29 – Барқияи Трамп: ИМА ҲНИ-ро ташкилоти террористӣ эътироф кард? 
  • 12:19 – Виктор Никитюк: Комёбиҳои Тоҷикистон моро мутаассир мекунад 
  • 11:34 – Давлаталӣ Самизода: “Хоҷа Обигарм” шуҳрат ва маҳбубияти худро барқарор кард 
  • 12:57 – Шӯрои уламо: садақаи фитрро ба имомхатибону саидзодаҳо надиҳед 
  • 13:40 – Бидуни “Диссернет”: олимони тоҷик дар як сол 125 кори илмӣ нашр карданд 
  • 07:30 – Сабаби тарки “Реал” кардани Зидан маълум шуд 
  • 10:37 – Дар сӯги Мӯъмин Қаноат... Сӯгномаи “Ба дида нақши рӯи ту...” нашр шуд 

Туркия ва мактабҳои машкуки “Маориф”

Тоҷикистон ба мактабҳое, ки зери фаҳмишҳои “неоусмонизм”, “нажоди бартар” ва “хилофати исломӣ” бунёд карда мешаванд, ниёз дорад?
С. Муҳаммадӣ
барои “ИмрӯзNews”

Бархе коршиносон ба ин назаранд, ки ба фаъолият оғоз кардани Донишгоҳи Осиёи Марказӣ ва Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ” метавонад монеъи муборизаҳои президенти Туркия Раҷаб Тайиб Эрдуғон ва руҳонии муқими Амрико Фатҳуллоҳ Гулен дар соҳаи маорифи Тоҷикистон гардад.
Донишгоҳи Осиёи Марказӣ рӯзи 14 сентябр дар шаҳри Хоруғ ва Муассисаи таълимии таҳсилоти умумии ғайридавлатии “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ” рӯзи 20 сентябр дар шаҳри Душанбе ба истифода супорида шуданд. Дар маросими ифтитоҳи ҳардуи ин муассисаҳои таълимӣ Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон иштирок ва суханронӣ кард.
Ҳардуи ин муассисаҳои таълимӣ фаъолияти худро дар асоси барномаҳои байналмилалӣ роҳандозӣ мекунанд. Президент Донишгоҳи Осиёи Марказӣ дар шаҳри Хоруғро “саҳифаи нав дар низоми таҳсилоти олии касбии мамлакат” арзёбӣ кард, ки “барои тайёр кардани мутахассисони баландихтисоси сатҳи ҷаҳонӣ аз ҳисоби ҷавонону наврасони болаёқати Тоҷикистон ва дигар кишварҳои минтақа саҳми арзанда хоҳад гузошт”.
“Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ” бошад, “ба ҷавонони болаёқати мо, яъне насли даврони истиқлолият имконият фароҳам меорад, ки ҳарчи бештар соҳиби донишҳои мукаммал ва касбу ҳунарҳои муосир гарданд”.

Мактабҳои Гулену масҷидҳои Эрдуғон: кадом заруртар?
Низоми маорифи Тоҷикистон, чун дигар соҳаҳои муҳим, дар солҳои аввали истиқлолияти давлатӣ комилан фалаҷ шуда буд. Ҷанги шаҳрвандии панҷсола низоми таълиму тарбияро дар ҷумҳурӣ касод кард, ҳукумати вақт бошад, имкони ба зудӣ пойбарҷо кардани онро надошт. Ана дар ҳамин шароит, соли 1993 дар Тоҷикистон “литсейҳои туркӣ”-и марбут ба Фатҳуллоҳ Гулен зуҳур карданд.
Ширкати “Шалола”, ки раҳбарии литсейҳои тоҷикӣ-туркиро дар Тоҷикистон ба зимма дорад, аз муассисаи зери нуфузи ҳаракати дар Туркия пурнуфузи “Хизмет” дониста мешавад. Муассис ва роҳбари ҳаракати “Хизмет” руҳонии фирории турк Фатҳуллоҳ Гулен дониста мешавад, ки аз солҳои 90−ум дар Амрико зиндагӣ мекунад. Ӯ ибтидо аз ёрони раҳбари кунунии Туркия Раҷаб Тайиб Эрдуғон ном бурда мешуд, вале дар солҳои охир бо ҳукумат мушкил пайдо кард.
Фатҳуллоҳ Гулен ва Раҷаб Тайиб Эрдуғон

Сабаби мухолифати Эрдуғон бо Гулен исломгароӣ ва фаъолиятҳои зиддунақизи президент ҳам будааст. Яке аз аввалин баҳсҳое, ки байни ин ду нафар сар зад, марбут ба бунёди мактабу масҷидҳо будааст:“Дар солҳои 1990, тибқи бархе маълумот, Гулен қарори стратегӣ қабул кард. Вай ба ҷонибдоронаш изҳор дошт, ки дар Туркия масҷид нисбат ба талаботи аҳолӣ бештар аст. Бинобар ин, ҳаракати ӯ бояд бунёди мактабҳоро дар авлавият қарор диҳад”,-нақл кардааст собиқ вазири корҳои хориҷии Туркия Яшар Якишд дар суҳбат бо “Газета.ru”.
“Дар муддати кутоҳ – давоми се-чор соли оянда, мактабҳои Гулен аз ҷумлаи муваффақтарин низоми таълимии дастрас дар кишварҳое табдил ёфт, ки ба дастгирӣ дар низоми маориф ниёз доштанд. Кор ба ҷое расид, ки кишварҳои тараққикарда ба ҳаракати Гулен таваҷҷуҳ зоҳир карданд ва бархе ба руҳонӣ барои таъсиси мактаб муроҷиат намуданд”,-изҳор медорад журналисти мухолифи турк Абдуллоҳ Бозкурт, ки дар Шветсия зиндагӣ дорад.
Ин муваффақияти Гулен ва мактабҳояш, ба қавле, рашки дӯсти собиқу рақиби феълӣ Раҷаб Тайиб Эрдуғонро ба вуҷуд овард ва дар баробари муборизаи сиёсӣ ба муқобили ӯ, ҳамчунин ташкилоти алтернативии “Маориф”-ро созмон дод. Айни замон ин ташкилоти марбут ба президенти Туркия, ки таҳлилгарон онро “аспи троянии Эрдуғон” ҳам ном мебаранд, ҳузури худро дар кишварҳое, ки мактабҳои Гулен мавҷуданд, тақвият мебахшад. Масалан, аввали ин моҳ Эрдуғон ба Қирғизистон сафар кард ва ҳамон ҷо якбора барномаи сафарашро эълон намуд – мубориза ба зидди ҷонибдорони ҳаракати “Хизмат”-и Гулен дар Қирғизистон. Дар баробари ин, ӯ муваффақ шуд, ки барои таъсиси шабакаи мактабҳои “Маориф” дар Қирғизистон бо мақомоти қирғиз забон ёбад.

Кӣ террорист омода мекунад?
Туркия аз ҷумлаи кишварҳоест, ки зуд-зуд мавриди ҳамлаи террористии ташкилотҳои тундрави исломӣ қарор мегирад. Аксар таҳлилгарон инро пайомади исломисозии ҷомеаи турк медонанд, ки Эрдуғон роҳандозӣ кард. Аммо, дар айни замон, ягон маълумот дар бораи ин ки шогирдони мактабҳои Гулен дар ягон кишвари дунё амалҳои террористиву тахрибкорӣ кардаанд ё не, вуҷуд надорад. Иттиҳоме, ки зидди гуленчиён зуд-зуд садо медиҳад, ин аст, ки гӯё кушиши табаддулоти давлатии ноком дар тобистони соли 2016 кори дасти Гулен буд – иттиҳоме, ки то ин замон тақрибан ягон кишвари дунё онро эътироф накардааст.
Баръакс, аксар коршиносону созмонҳои байналмилалӣ иттиҳоми Эрдуғон ва мақомоти турк алайҳи ин руҳониро баргирифта аз хусуматҳои шахсӣ ва муборизаҳои сиёсӣ арзёбӣ мекунанд.

Александр Горбаруков © ИА REGNUM

Зимнан, мактабҳое, ки марбут ба ҳаракати “Хизмат”-и Гулен дониста мешаванд, дар наздик ба 175 кишвари дунё мавҷуданд, ки таҳти ном ё брендҳои гуногун фаъолият мекунанд. Аммо теъдоди дақиқи кишварҳо ва мактабҳо маълум нестанд. Аксари ин мактабҳо дар натиҷаи фаъолияти муштарак бо соҳибкорони турк бунёд шудаанд, онҳое, ки дар гузашта шогирди мактабҳои Гулен буданд, ё наметавонистанд нисбат ба таълиму тарбия бетаваҷҷуҳ бошанд.
Аммо, аз дидгоҳи Эрдуғон, ҳамаи онҳое, ки дар ин мактабҳо таҳсил ё кор мекунанд, “парвардаи мактаби террористӣ” ё “террорист” ҳастанд.
Аҷиб ин аст, ки низоми сохтаи Гулен, бахусус ҷаҳонбинии ӯ - ҳамчун исломшиноси мӯътадил ва дастгирии маориф, аз сӯйи зиёиёни турк ва Fарбу Амрико ҳамеша ҷонибдорӣ ёфтааст. Бараъкси ин, сиёсати пешгирифтаи Эрдуғонро ҳамеша мавриди ихтилофу баҳсҳои сиёсӣ, ҳатто бо наздиктарин шарикаша – Русия будааст.
Нашрияи The Economist-и Англия асрори муваффақияти “Хизмат”-ро ба он марбут донистааст, ки “ҳаракат барои сулҳ, ки нигоҳи муосир ба исломро пешниҳод мекунад” ва дар мухолифат ва муқобала ба исломи ифротгаро қарор дорад.
Дар баробари ин, ҳукумати Туркия аз аксари кишварҳо дар масъалаи бастани мактабҳои марбут ба ҳаракати “Хизмат” ҷавобҳои манфӣ гирифт. Ин ҳолат боиси нороҳатии президенти Туркия Раҷаб Тайиб Эрдуғон гардид ва бино ба маълумоти бархе манобеъ, вай маҷбур шуд, ки ваъдаҳои пулиро ҳамчун воситаи амалисозии мақсадҳо истифода кунад.
“Ҳаракати Хизмат” аз соли 1992 инҷониб дар 175 кишвари ҷаҳон бо 1400 мактаб фаъолият мекунанд, ба ҷуз Исроилу Арабистону Эрон. То имрӯз ягон хатмкунандаи ин мактаб чун “террорист” ва ё чун “ҷосус” муаррифӣ нагардидааст ва иддаои бардурӯғи ҳукумати Эрдоған куллан ботил аст ва мехоҳад бе ягон заҳмате мактабҳои омодабударо зери номи худ қарор диҳад. Бо ДИИШ робитаи иқтисодӣ намуд ва ошкор гардид. Умедворем, рӯзи нақшаи бастани мактабҳои таълимии замонавӣ низ ба ҳамагон ошкор хоҳад гардид”,-навиштааст Девид Шин (David Shin) дар китобаш бо номи “Хизмат дар Африқо”, ки дар бораи 49 мактаби марбут ба “Ҳаракати Хизмат” нашр кардааст.
Соли 2016 дар Туркия Фонди давлатии “Маориф” таъсис ёфт, ки ба гуфтаи журналист Абдуллоҳ Бозкурт, аз сӯйи Эрдуғон, барои тақвияти ҳузур дар кишварҳои хориҷӣ истифода мешавад:
“Эрдуғон худро халифа, пешвои мусалмонон дар ҷаҳон меҳисобад ва чунин меҳисобад, ки фонди “Маориф” – ин асбобест барои ҷалби таваҷҷуҳи гуруҳи мусалмонони ғайритурк. Ӯ умед дорад, ки (бо кумаки фонд) дар хориҷи кишвар насли барояш мақбулро, ки барояш сарбозони асил мешаванд, тарбия мекунад”,-навиштааст Бозкурт.

Фонди “Маориф” - “неоусмонизм” ва “хилофати исломӣ”
Фонди “Маориф”, ки соли 2016 аз сӯйи ҳизби ҳокими адолат ва рушди Туркия таъсис ёфтааст, чист?
“Дар зеҳн фаҳмишҳое чун “неоусмонизм”, “нажоди бартар”, “хилофати исломӣ” пайдо мешавад, ки вақтҳои охир мехоҳанд ба сиёсати хориҷии Туркия ҷорӣ кунанд”,-шарҳ медиҳад Ориф Асалиоғлу, Директори генералии Институти байналмилалии рушди ҳамкориҳои илмӣ (MIRNAS).
Шояд ин ташкилоти сиёсиест, ки бо ҳадафи интиқоли идеологияи ҳизбӣ ва сиёсати ҳизб ба ҷаҳони беруна ба ҳайси асбоби сиёсати Ҳизби адолат ва рушди Эрдуғон сохта шудааст? – суол мегузорад ӯ.
Яке аз ҳадафҳои аслии фонд “пешниҳоди хизматрасонии маориф дар берун аз ҳудуди Туркия” арзёбӣ шудааст. Ҳукумати Туркия дар ҳоле тавассути ин фонд мехоҳад ба кишварҳои дигари низоми маорифро интиқол диҳад, ки дар ҳоли ҳозир низоми маорифи худи ин кишвар аз ҷумлаи фалаҷтаринҳо арзёбӣ мешавад.
Бино ба маърӯзаи Институти омори Туркия, танҳо 12% аҳолии он кишвар маълумоти олӣ мегиранд. Ба ҳисоби миёна, як хонанда дар сол ҳамагӣ 2,7 китоб мехонад. Аммо бо сабабҳои гуногун, дар солҳои охир, бахусус, пас аз табаддулоти тобистони соли 2016 дар Туркия 123 000 мактаб баста шуданд. Баъди ин ҳодиса 70 ҳазор омӯзгор аз фаъолият дар мактабҳои давлатӣ ва хусусӣ барканор шуданд.
Яке аз мактабҳои Туркия. Акс аз нашрияи "Миллият"

Низоми маорифи Туркия, аз лиҳози баҳогузории дониши толибилмон, дар миёни 72 кишвар дар ҷойи 50-ум қарор дорад. Ташхиси Бюрои пурсиш ва таҳқиқоти иҷтимоии Истамбул нишон додааст, ки 53 дарсади толибилмони макотиби давлатӣ сигор мекашанд. Истеъмоли маводи мухаддир бошад, ба сатҳи 15 дарсад боло рафтааст.Дар ҳамин ҳол, аҷиб аст, ки фарзандони аксар ходимони ҳизби Эрдуғон дар мактабҳои хусусӣ таҳсил мекунанд.

Тоҷикистон ба мактабҳои “Маориф” ниёз дорад?
Аз сӯйи дигар, масъалаи маблағгузории мактабҳое, ки Эрдуғон мехоҳад тавассути фонди “Маориф” дар хориҷи Туркия бунёд намояд, баҳсбарангез аст. Ҳарчанд, бино ба хабарҳо, Арабистони Саудӣ, ба ивази дарёфти манфиатҳояш омодаи маблағгузорӣ шудаанд, ба назари мерасад, ки ҳукумати Туркия маблағҳоро дарёфт кунад ҳам, ваъдаҳояшро иҷро намекунад. Масалан, ду сол қабл, зимни сафар ба Афғонистон Эрдуғон ба Ашраф Fанӣ ваъда дод, ки дар Кобул мактаб барои духтарон ва донишгоҳ барои занон бо номи “Мавлоно”-ро бунёд мекунад. Бо гузашти ду сол дар татбиқи ин лоиҳаҳо ягон қадам ба пеш гузошта нашудааст.
Тоҷикистон ҳам як замон ба “баҳсҳои мактабӣ”-и Эрдуғон рӯ ба рӯ гардид. Зикри маълумоти ин матлаб танҳо ба ин хотир аст, ки таваҷҷуҳ шавад, тафовут аз куҷо то куҷост? Акнун, ки Тоҷикистон дорои муассисаҳои таълимие, чун Донишгоҳи Осиёи Марказӣ ва “Академияи умумиҷаҳонии Кембриҷ” аст, то чӣ андоза зарурат ба мактабҳое дорем, ки зери фаҳмишҳои “неоусмонизм”, “нажоди бартар”, “хилофати исломӣ” бунёд карда мешаванд?
шаблоны для dle 11.2
рейтинг: 
Шарҳи худро бинависед:
  • rustam
  • 24-09-2018, 15:59
  • : 15:59
 man fiqr mekunam ki litsehoi tojikii va turki baroi tojikistonam hele hizmathoi buzugr ijro kard.dar vakhti jangi vatani 1992-1997 dar in maktapho talimu tarbiya be pul bud.darshoi fanni daqiq bo zaboni anglisi bud.Afsuz mehuram ki ba suhanhoi gayra jiddi va be asosnoqi Erdogan vazorati morifi khudamon in litseyhora bandid..muallimhoi horijiho tarqi tojikstin kardaand.Fiqr kuned soli 1995 dar kulob 12 ta muallimi horija bo zaboni anglisi dars medod.Be sveti be gazi be obi...hole hozir dar kulob in maktab az sababi mablag makhkam karda shud..mo boyad donem ki da muddati 25 sol baroi vatani khudamona kiho hizmati buzurg kardast kiho yagon chisi odi nakardast..to hozira saforati turkiya baroi bunyad kardani tojiksiton chi kardast ki omada bo siyosati ekstrizmi erdogana ijro mekunad>?? dar vakhti yakum maktabi tojikii turki dar soli 1993 dar tursunzoda kushoda shud , dar on vakht saforati turkiya dar tojikistan vujud nadosht....
  • Пурбаҳстарин
  • Имрӯз
  • Серхонанда
Мо дар сомонаҳои
  • Вконтакте
  • Facebook
  • Twitter